1به منظور ارزیابی اثرهای گرده نخل جزایرقناری بر ویژگی های میوه ارقام تجاری خرمای مجول و برحی و امکان استفاده از گرده این گونه برای گرده افشانی نخل خرما، پژوهش حاضر در دو سال متوالی در پژوهشکده خرما و میوه های گرمسیری انجام گرفت. این پژوهش به صورت دو آزمایش جداگانه در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تیمار نوع گرده (نخل قناری، نژادگان 1 (G1)، نخل قناری، نژادگان 2 (G2)  و غنامی قرمز (شاهد)) در سه تکرار روی ارقام برحی و مجول (18 اصله درخت 15 ساله) انجام شد و هر نخل به عنوان یک واحد آزمایشی در نظر گرفته شد. بر اساس نتایج، ویژگی های درصد میوه نشینی، درصد پارتنوکارپی و ریزش میوه در رقم برحی تحت تاثیر منبع گرده قرار نگرفت و تفاوت چشمگیری بین گرده نخل جزایر قناری و گرده غنامی قرمز (شاهد) مشاهده نشد، اما این ویژگی ها در رقم مجول تحت تاثیر منبع گرده قرار گرفت. گرده نخل جزایر قناری در مقایسه با گرده غنامی قرمز (شاهد) موجب کاهش چشمگیر وزن بذر، طول و قطر بذر میوه های رقم برحی شدند، اما ویژگی های بذر در رقم مجول با چنین روندی تحت تاثیر گرده نخل جزایر قناری قرا نگرفت. گرده های نخل جزایر قناری ویژگی های کیفی میوه خرما ارقام برحی و مجول را نیز تحت تاثیر قرار دادند. به طور کلی، در شرایط کمبود گرده نخل خرما، استفاده از گرده نخل جزایر قناری (به میزان 3 گرم گرده برای هر اسپات) برای گرده افشانی خرما رقم برحی توصیه می شود و برای دیگر ارقام نیاز به بررسی بیشتر دارد.

«نخل»، تابوت چوبین آذین بندی شده ای است که در منطقه وسیعی از ایران، در برگزاری مراسم عزاداری امام حسین (ع) از آن استفاده می شود. تاکنون به ارتباط بین این «تابوت واره» و «درخت خرما» پرداخته نشده است. هدف این مقاله روشن کردن این ارتباط است. آریایی ها نخل را نمی شناختند و نسبت به آن باوری نداشتند. پس از آشنایی با درخت خرما و پی بردن به ارزش والای آن، برایش تقدس قایل شدند. از شواهد باستان شناسی چنین برمی آید که در آشور و غرب آسیا «نخل گردانی» مرسوم بوده است. مرگ سیاوش برای ایرانیان بهانه ای بوده تا هر ساله با برگزاری آیین سوگواری به تجلیل از وی بپردازند. در دیوارنگاره «پنجکنت» دیده می شود که جنازه سیاوش درون اتاقکی قرار گرفته است و اطراف آن را مردم سوگوار فرا گرفته اند. پس از اینکه نخل برای ایرانیان، تقدس یافت، در ساخت تابوت واره ای که برای «سوگ سیاوش» و یا مراسم مشابه می ساختند، از برگ درخت خرما در ساخت یا تزیین آن استفاده شد، این سازه جدید «نخل» نامیده شد. پس از مدتی، خواسته شد که سازه هایی با ماندگاری زیاد درست کنند که در آن از برگ های نخل نیز استفاده شده باشد. چون این دو قابل جمع نبودند، وظیفه حضور نمادین «برگ درخت خرما» در تابوت واره به هنرمندان محول شد.

این تحقیق در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با 3 تیمار تکریب با عکفه، اره دستی و اره موتوری زنجیری در 8 تکرار با هدف ارزیابی و مقایسه روش های موجود تکریب نخل خرما انجام گردید. نتایج این آزمایش نشان داد که تفاوت میان سرعت، کیفیت و سختی تکریب میان روش ها در ارتفاع کمتر از 1.5 متر معنی دار بوده و سرعت تکریب با اره موتوری با تکریب 2.64 نخل در ساعت به ترتیب 1.4 و 2.1 برابر سریعتر از تکریب با اره دستی و عکفه می باشد و کیفیت تکریب با اره دستی از کیفیت تکریب با اره موتوری و عکفه بهتر است. همچنین شدت ضربان قلب کارگر که شاخصی از سختی کار است در تکریب با اره موتوری 103.9 پالس در دقیقه و اره دستی 122.3 پالس در دقیقه و در گروه بارهای متوسط و شدت ضربان در تکریب با عکفه 130.1 پالس در دقیقه در گروه بارهای زیاد قرار دارد. در ارتفاع بالاتر از 1.5 متر، تکریب با اره موتوری از طریق صعود از نخل با فروند، ممکن نبوده و تفاوت میان سرعت تکریب با اره دستی و عکفه معنی دار و اره دستی با تکریب 1.18 نخل در ساعت 1.66 برابر سریعتر از تکریب با عکفه است. در این ارتفاع کار، تفاوت میان کیفیت عملیات و شدت ضربان قلب کارگر در تکریب با اره دستی و عکفه معنی دار نگردید. بررسی اقتصادی روش ها نیز نشان داد که هزینه های تکریب با اره دستی در ارتفاع پایین برای نخلستان های با مساحت کمتر از 10 هکتار کمتر از آن برای اره موتوری است. هزینه های تکریب در نخلستان های جوان بزرگتر از 10 هکتار با استفاده از اره موتوری کمتر از دیگر روش هاست. در تکریب نخل های بلند تکریب با اره دستی به صرفه تر از تکریب با عکفه است. در مجموع با استناد به نتایج بدست آمده و نیز کوچک بودن نخلستان های کشور، تا یافتن روش مناسب تر، تکریب با اره دستی به عنوان مناسب ترین روش تکریب نخل خرما توصیه می شود.

مارکرهای DNA پلی مورفیک تکثیر شده تصادفی (RAPD) جهت بررسی ثبات ژنتیکی گیاهچه های حاصل از جنین زایی غیرجنسی نخل خرمای (Phoenix dactylifera L.) بومی ایران (رقم خنیزی) در مقایسه با پایه مادری بکار گرفته شدند (R1-6). DNA ژنومی استخراج شده از برگ های تازه گیاهچه های حاصل و پایه مادری با استفاده از پرایمرهای RAPD (از شرکت Fermantas) تکثیر شد. در نهایت 4 پرایمر از سری A تا J با توجه به تولید باندهای پلی مرفیک قابل قبول و تکرار پذیر بودن انتخاب شدند و بر اساس آنها تشابه ژنتیکی در محدوده 94% (R1, R2) و 83% (R5) بین گیاه مادری و گیاهچه های مشتق شده از کالوس به دست آمد. در آنالیز خوشه ای نیز با استفاده از دندروگرم UPGMA بر اساس ضریب تشابه محاسبه شده (بطور میانگین 2/90%) تشکیل یک خوشه بزرگ را دادند.

با وجود اهمیت و جایگاه خرما در کشور و جهان، تولید خرما به ویژه عملیات دسترسی به تاج نخل خرما به عنوان گسترده ترین و دشوارترین عملیات تولید خرما، به صورت سنتی و همراه با مخاطرات ارگونومیکی و ایمنی متعددی انجام می شود. در مطالعه حاضر، برخی مداخلات ارگونومیکی با سازوکار غیرپیچیده در عملیات دسترسی به تاج نخل خرما با به کارگیری 9 شرکت کننده با هدف کاهش مخاطرات بررسی و از حیث شاخص های ارگونومیکی، ایمنی و فنی با روش مرسوم مقایسه شد. ارزیابی های بیومکانیکی با استفاده از نرم افزار 3DSSPP و بررسی تنش های مکانیکی وارد بر ابزار صورت گرفت. تجزیه و تحلیل های آماری با استفاده از نرم افزار IBM SPSS 24 انجام شد. ارزیابی های بیومکانیکی نشان داد که از بین چهار روش مورد بررسی صعود از نخل خرما (مرسوم (استفاده از پروند) و مداخله ای (پروند+کفش لاستیکی، هارنس و هارنس+کفش لاستیکی))، روش های مرسوم و پروند+کفش لاستیکی به ترتیب با وارد آوردن نیروهای برشی 9/1120 و 6/1119 نیوتون بر دیسک L5/S1 از این منظر از دو روش دیگر که در آن ها از هارنس استفاده می شد به طور معنی داری (001/0>p ) پرخطرتر و دارای ریسک ابتلا به آسیب زیاد (500 نیوتون ) بودند. روش هارنس+کفش لاستیکی به لحاظ ارجحیت بالاترین میزان (14 امتیاز) را به خود اختصاص داد. ابزار های مداخله ای به لحاظ ایمنی وضعیت به نسبت مطلوب تری از روش مرسوم داشت، اما به لحاظ ارگونومیکی شرایط تقریباً برابر بود. با این وجود، ابزارهای مداخله ای به لحاظ سرعت کار و شرایط فنی دارای کاستی هایی بود که باید تا رسیدن به شرایط مطلوب مورد مطالعه و بهسازی قرار گیرد.

هدف از انجام این تحقیق محاسبه و مقایسه مدول الاستیسیته و گسیختگی دو نوع نخل خرما (Phoenix dactylifera) (با نام محلی خاصی و حاج محمدی) موجود در استان خوزستان به روش استاتیک و دینامیک بود. برای ارزیابی استاتیکی از آزمون خمش استاتیک و برای روش غیر مخرب از تکنیک ارتعاش خمشی تیر دو سر آزاد استفاده شد. به منظور کاهش اختلاف مقادیر استاتیک و دینامیک، مدول الاستیسیته استاتیک دو نوع نخل با عدم تاثیر تغییر شکل برشی طی خمش اصلاح شد. همچنین برای ارزیابی دقیق تر ویژگی های مکانیکی چوب نخل، داده های بدست آمده با مقادیر اندازه گیری شده آن بر روی نمونه های آزمونی صنوبر مقایسه شدند. نتایج نشان داد که مدول دینامیک، مدول الاستیسیته، مدول اصلاح شده و مدول گسیختگی نخل خاصی نسبت به نخل حاج محمدی به ترتیب 47، 67، 68 و 38 درصد کم تر بود. اگرچه میانگین مقادیر اندازه گیری شده در نخل یک پنجم مقادیر آن در صنوبر بود. همچنین داده های حاصله به وضوح نشان داد که بین مقادیر استاتیک و دینامیک اختلاف معنی داری وجود دارد این اختلاف برای نخل خاصی، حاج محمدی و صنوبر به ترتیب 63، 40 و 19 درصد ثبت شد. با اصلاح مقادیر استاتیکی، فاصله بین داده های استاتیک و دینامیک برای نخل خاصی 3، برای حاج محمدی 6 و برای صنوبر 7 درصد کاهش یافت. در انتها با مطالعه رگرسیون خطی ساده، همبستگی بالایی بین مدول الاستیسیته، مدول گسیختگی و مدول دینامیکی دو نوع نخل مشاهده گردید.

خرما یکی از محصولات مهم و استراتژیک کشور است، بطوری که ایران با سطح زیر کشت 238 هزار هکتار و تولید 996 هزار تن به ترتیب رتبه اول و دوم را در د نیا به خود اختصاص داده است. مراحل گلدهی و میوه نشینی نخل خرما یکی از حساس ترین مراحل رشد آن است که نقش بسیار مهمی در افزایش کمیت و کیفیت محصول دارد. مطالعات مختلف نشان می دهد یکی از مراحل بحرانی و حساس رشد برخی گیاهان به تنش آبی، مراحل مذکور می باشد. به منظور بررسی اثرات تنش آبی و تعیین دور مناسب آبیاری، این تحقیق در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با 5 تیمار آبیاری پس از 50، 100، 150 و 200 میلی متر (تیمار اخیر با دو عمق آبیاری معادل 100 و 50 درصد نیاز آبی گیاه) تبخیر تجمعی از تشت کلاس A در مراحل گلدهی و میوه نشینی با 4 تکرار انجام شد. آب مورد نیاز تیمارها بر اساس روش تشت تبخیر FAO برآورد و کنترل گردید. در زمان برداشت عملکرد هر نخل برآورد شده و با انتخاب تصادفی 100 عدد میوه از هر یک از درختان مورد آزمایش، خصوصیات کمی میوه ها از قبیل طول، قطر، حجم و وزن میوه و هسته و درصد رطوبت میوه و هسته اندازه گیری گردید. نتایج نشان داد تاثیر تیمارهای مورد آزمایش بر میزان ریزش میوه، وزن میوه و هسته، قطر میوه و عملکرد نخل معنی دار بوده است. بیشترین عملکرد با آبیاری پس از 50 میلی متر تبخیر تجمعی از تشت به دست آمده است.